فريضه وحدت در قرآن  كريم


اساس مذهب تشيع بر حديث شريف ثقلين بنا شده است كه "پيروي از قرآن و اهل بيت(ع)" را يگانه راه هدايت معرفي فرموده است. از اين رو شيعيان در پيروي از اين دو منبع از ساير مذاهب اسلامي پيشروتر و سزاوارترند. تأكيد علماي عاليقدر شيعه درباره "وحدت بين مسلمانان" نيز دقيقاً به همين دو منبع گرانبها مستند مي باشد. در اين مقال تنها با استناد آيات شريفه قرآن كريم نشان مي دهيم كه "وحدت و برادري ميان مسلمانان" از فرايض اجتماعي اسلام به شمار مي رود و هرچه به آن خدشه وارد كند تحت هر عنوان كه باشد با قرآن كريم در تعارض آشكار است.

خداوند متعال در قرآن مسلمانان را به وحدت فراخوانده و از تفرقه نهي كرده است آنجا كه مي فرمايد:« و همگى به ريسمان خدا(قرآن و اسلام] چنگ زنيد، و پراكنده نشويد و نعمتى را كه خدا بر شما ارزانى داشته ياد كنيد كه دشمن [يكديگر] بوديد، پس او ميان دلهاى شما، الفت ايجاد كرد، و به بركتِ نعمتِ او، برادر يكديگر شديد»[سوره آل عمران /103]
در اين آيه الفت و برادري بين مسلمانان امري مطلوب و از الطاف الهي دانسته شده اما تفرقه و دشمني گناهي است كه مسلمانان نبايد مرتكب آن شوند ( ولا تفرقوا )
خداوند در آيه اي ديگر تفرقه و پراكندگي را شديداً نكوهش كرده است؛ آنجا كه به پيامبر خود مي فرمايد:« تو را با آنها كه دين خويش فرقه‏فرقه كردند و دسته‏دسته شدند، كارى نيست. كار آنها با خداست. و خدا آنان را به كارهايشان آگاه خواهد كرد»[سوره أنعام/159]
طبق اين آيه مباركه تفرقه و اختلاف آنچنان زشت و نارواست كه كسانى كه دين خود را فرقه فرقه مي كنند، پيامبر(ص) هيچ گونه پيوندي با آنان ندارد و در پيشگاه خداوند مجازات خواهند شد.
در آيه ديگر درباره اين افراد صريحاً وعده عذاب مي دهد و مي فرمايد :« و مانند كسانى نباشيد با آنكه نشانه‏هاى روشن (پروردگار) به آنان رسيد پراكنده شدند و اختلاف ورزيدند و و براى آنان عذابى سهمگين خواهد بود»[آل عمران /105]
مسأله وحدت در ميان امت توحيد از آنچنان اهميت فوق العاده اي برخوردار است كه انبياي الهي گاهي براي حفظ وحدت بر خطاهاي بزرگ برخي از منحرفان صبر مي كردند تنها براي اينكه اختلاف پيش نيايد چنانكه هنگامي كه موسي(ع) از وعده گاه الهي بازگشت و با گوساله پرستي بني اسرائيل مواجه شد و به هارون(ع) كه جانشين ايشان بود در اين باره اعتراض كرد ، هارون در پاسخ گفت : «ترسيدم [اگر با آنها برخورد شديد كنم] بگويى ميان بنى اسرائيل تفرقه انداخته ، سفارش تو را به كار نبسته ام‏»[سوره طه/94]
طبق اين آيه موسي(ع) قبلا هارون(ع) را به حفظ وحدت در ميان خداپرستان توصيه كرده بود و اين سفارش چنان بود كه هارون(ع) بخاطر آن حتي با گوساله پرستان نيز وارد كارزار نشد و به نهي از منكر زباني اكتفا كرد.
خداوند در قرآن اختلاف و فرقه گرايي را از ويژگيهاي مشركان شمرده و تأكيد كرده كه مسلمانان نبايد چنين ويژگي داشته باشند :«و از مشركان نباشيد كه دين خود را پراكنده ساختند و به دسته‏ها و گروه‏ها تقسيم شدند! و (عجب اينكه) هر گروهى به آنچه نزد آنهاست (دلبسته و) دلخوشند!!»[سوره روم بخشي از آيه 30 و 31]
"اتحاد بر محور دين" از توصيه هاي خداوند به انبياي الهي بوده است چنانكه فرمود: « آيينى را براى شما مقرر كرد كه به نوح توصيه كرده بود و آنچه را بر تو وحى كرديم و به ابراهيم و موسى و عيسى سفارش كرديم اين بود كه: دين را برپا داريد و در آن فرقه فرقه نشويد»[سوره شوري/13]
از اين آيه مباركه حتي مي توان لزوم تلاش براي تقريب بين اديان توحيدي را نيز استنتاج كرد تا چه رسد تقريب بين مذاهب اسلامي.
از آنچه گذشت به روشني مي توان فهميد كه بي ترديد وحدت از نظر قرآن ذاتاً مطلوب است و موضوعيت ويژه دارد و تفرقه ذاتا نامطلوب است و عذاب سهمگين الهي را به دنبال خواهد داشت.

راهكار قرآني براي حل نزاع هاي بين گروههاي مسلمان :
طبعاً در هر جامعه بشري ممكن است بر سر مسايل كوچك و بزرگ اختلافات ي پيش آيد كه طبيعت اجتماعات بشري است. جامعه اسلامي نيز از اين اصل مستثنا نيست و ممكن است اختلافات قومي و قبيله اي يا مذهبي ميان آنان روي دهد. در چنين مواردي قرآن كريم به عموم مسلمانان دستور داده كه براي صلح و آشتي بپاخيزند و البته از ديدگاه قرآن هرگونه صلحي بايد بر پايه عدالت باشد :« و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند، آنها را آشتى دهيد و اگر يكى از آن دو بر ديگرى تجاوز كند، با گروه متجاوز پيكار كنيد تا به فرمان خدا بازگردد و هر گاه بازگشت (و زمينه صلح فراهم شد)، در ميان آن دو به عدالت صلح برقرار سازيد و عدالت پيشه كنيد كه خداوند عدالت پيشگان را دوست مى‏دارد»[سوره حجرات/9]
بنابراين عموم مسلمانان وظيفه دارند براي ريشه كن كردن نزاعهاي ميان گروههاي مسلمان تلاش كنند. خداوند در بيان علت و فلسفه اين دستور الهي مي فرمايد: «مؤمنان برادر يكديگرند پس ميان برادران خود صلح و آشتى دهيد و تقواى الهى پيشه كنيد، باشد كه مشمول رحمت او شويد»[سوره حجرات/10]
نكته جالب اينست كه خداوند دو گروه از مسلمانان كه ممكن است يكي مقصر و ديگري بيگناه باشد هر دو را برادر ديگري به شمار مي آورد. پيام اين آيه به ما اينست كه به صرف وجود اختلافات بين مسلمانان نبايد احساس بيگانگي در آنان به وجود آيد و همه بايد بدانند اختلافات هرچند عميق باشد باز هم همه بر محور توحيد برادر يكديگرند. نكته ديگر اينست كه در اينجا خداوند هر دو گروه را "مؤمن" مي نامد(و إن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا) و اين درسي است براي پيروان مذاهب اسلامي كه نبايد به بهانه اختلافات كوچك يا بزرگ يكديگر را "كافر" و "مشرك" قلمداد كنند زيرا اگر هر يك ديگري را كافر بنامند ديگر فرصتي براي آشتي باقي نمي ماند. بنابراين در شرايط اختلاف و نزاع بين فرقه هاي اسلامي نبايد از ادبيات تند و تكفيري استفاده كرد و در چنين مواردي همه بايد تقوا پيشه كنند و از نسبتهاي ناروا يا ناسزا  يا هر آنچه كه به اختلاف دامن مي زند پرهيز كنند :«و تقواى الهى پيشه كنيد، باشد كه مشمول رحمت او شويد»[سوره حجرات /10]
در حاليكه قرآن كريم حتي از دشنام دادن به بتهاي مشركان نيز نهي كرده است چگونه كساني به خود اجازه مي دهند ادبيات ناسزاگويي و تكفير را در درون جامعه اسلامي ترويج كنند؟!
آنچه از مجموع اين آيات شريفه بدست مي آيد اينست كه يكايك مسلمانان موظفند از هر رفتار يا گفتاري كه كدورت بين پيروان مذاهب اسلامي را بيشتر مي كند پرهيز كنند و براي برقراري الفت بين قلبها بكوشند و هركس سخني بگويد كه كدورتها را بيفزايد در واقع بر خلاف يك اصل قطعي قرآني قدم برداشته و پيوند خود را با پيامبر اعظم(ص) بريده و كيفري سخت در انتظارش خواهد بود.